Rind Bir Akademisyen: Eyüp Zengin
Eyüp Bey ile yolumuz Azerbaycan’a giderken rastlaştı. Üniversiteyi bitirdiğim yaz sonuydu. Havaalanındaydık. İlk defa uçağa binecektim, ilk defa yurt dışına çıkacaktım, ilk defa mesleğimi yapacaktım. Oradaki bütün dostlarım da benim gibiydi. Sonra o geldi. Yaşı bizden biraz büyüktü. Daha çok şey görmüş geçirmiş birine benziyordu. Elinde Bakü’ye gidecek eşyalar vardı, ağır olduğu için oradaki herkese pay ediyordu. Teklifsizdi.
Bakü’ye inince bizi karşılamaya gelecek kişi galiba unutmuştu. Öylece ortada kaldık. Birinin desteğiyle bir minibüs bulduk. Yağmur yağıyordu, silecekleri bile olmayan eski Sovyet işi bir araçtı bu. Öndeki Eyüp Hoca kimi zaman başını yandaki camdan sarkıtıp camı siliyor kimi zaman belki de şuradan gitmeliyiz diye çareler arıyordu. Oysa kendisinin de Bakü’ye ilk gelişiydi ve yanılmıyorsam başında bir Trabzonspor şapkası vardı.
İşte böyle bir zamanda karşılaştığım kişinin zamanla hayatımın en önemli insanlarından biri olacağını bilemezdim elbet. Akademik hayatıma onun yön vereceğini, hayatımın en kritik kararlarını hep ona danışacağımı her şeyden önemlisi de en hakiki ve biricik dostum olacağını…
II
Onu tanıyan herkeste muhakkak ilk karşılaşmanın bir izi dururdu. Bunda Hoca’nın adet ananenin icaplarından çok kafasındaki meselelerin hesabıyla uğraşmasının payı büyüktü. Ben onu bir havaalanında kim olduğunu bilmediğim bir adamın valizime hiç teklifsiz kitap doldurmaya çalışmasıyla tanımıştım mesela. Resmi bir toplantıya takım elbisesinin üstünde Trabzonspor şapkasıyla gelişiyle tanıyanlar da vardı, bir başka toplantıdan elindeki elmayı dişleyerek ayrılmasıyla (Hakikaten de Hoca üst düzey bir toplantıda işim var çıkmam lazım demiş sonra dönüp masanın ortasındaki meyve tabağından iri bir elmayı seçerek dişleyip, eyvallah, demişti) tanıyanlar da… Tanışmalarda merhaba denir, selam kelam edilir, demişti bir başka dostu. Ama o hiçbir şey demeden arkamdaki kitaplığı kurcalamaya başladı. Öyleydi Hoca. Gittiği ortamda kitaplık varsa dünyayla alakasını keser, bütün dikkatini raflara diker sonra birden hedefindeki kitaba saldırırdı. Gözüne kestirdiklerini kucağına yığar ve muhatabıyla yine göz teması kurmadan teklifsiz bir muhabbete başlardı.
Eyüp Hoca’nın dostluklarının bir giriş mevsimi olmazdı. Onda her şey birdenbire başlar ve öyle yürürdü. Bakü’de sokakta ilk defa gördüğü adamları eve getirmişliği ve aylarca idare etmişliği çoktu. Aynı şekilde oralara kadar üniversite okumaya gelmiş yığınla çocuğa da el uzatırdı. Kimini uzaktan yakından bizzat kendi bulur gelirdi. Zamanını tanımadığı insanların işlerine sarf eden onun gibi birini bulmak zordur. Hele ki Anadolu’dan ve biraz gariban insanların dertlerini bir doktora jürisi kadar önemserdi. Çalıştığı bütün üniversitelerde, çaycıların, temizlikçilerin, bekçilerin hikâyesini iş arkadaşlarından ziyadesiyle bilirdi. Onların yanında içtiği bir bardak çayı her zaman rektör/dekan odalarına evlâ sayardı. Hocayı tanıyan herkes onun ayrılıp gittiği üniversitelerde hangi çalışana rastlasa bakışlarındaki ortak kederi görmüşlerdir. Bu rastlantılar eski bir sevdayı hatırlamak gibi tarifsizdi. Bir insanla karşılaşmanın onu yitirmenin insani derinliğinde bir şey!
III.
Kendi kitaplarından çok başkalarının kitapları için uğraştı. Kendi makalelerinden çok başkalarının yazılarına zaman ayırdı. Kendi akademisyenliğinden çok başkalarının ilerleyişinin peşine düştü. Yine de herkesten çabuk ilerledi, herkesten çok yazdı, herkesten çok okudu. Bu kadar başkaları için yaşadığı bir hayatta kendine böylesine zengin bir arşiv bırakan ne kadar azdır. Pek kimseden vefa görmediği bir hayatta soyadının bir vefasıydı belki bu. Paradan ve imkândan epey kısmıştı hayat ama hazırlayıp üretmesi için koca bir kapıyı açık bırakmıştı belli ki. Sayısı belirsiz kitap, beş yüzden fazla akademik makale gerçekten hangi ara yazılmıştı? Ve onu bir kere bile kendi işinin peşinde koşar görmemişken…
Onun makalelerindeki konuları bir araya getirmek Hoca’nın kafasından ne geçtiğini bilmek kadar müşkül bir meseledir. Kiminde uzak bir ülkenin ekonomik kalkınma modeli vardı, kiminde filanca şehirde bisiklet kullanabilme üzerinde sorunlar. Kiminde filanca hastalıklar ve çalışma koşulları kiminde evrensel kadın hakları. Kiminde kelimeler hedefe konmuştur kiminde yazarlar şairler. Sadece yeşil kelimesi için sekiz yüz sayfayı aşan bir kitap çalışması işte böyle bir zihnin ürünüdür. O hiçbir zaman tek bir konunun çözümü ile uğraşmaz. Bütün meselelere hiçbir dağın ışığını birbirine karıştırmadan bakmasını bilir. Tartışılan konu her ne olursa olsun o bakışlarını sabitleyip kafasının içindeki binlerce kitabı, yazarı, sayfayı taradıktan sonra, evet, vardı öyle bir konu, filan filanca şunları yazmıştı, diye ekler. Verdiği örneklerin hiçbiri akla gelecek ilk isimlerden oluşmaz. Ya filanca yılın dergisinde bir makaledir, ya filanca kütüphanenin raflarında kalmış bir kitaptır. Hoca bunları nasıl olur da unutmaz ya da birbirine karıştırmaz, bileni yoktur. Hatta asıl soru Hoca’nın bunları ne ara okuduğudur. Edebiyatçıların aklına gelmeyeceği hatta haberinin bile olmadığı meseleleri yıllıklardan çıkarır. Hukukçuların aklına gelmediği kavramları (bir keresinde öğle yemeği yiyorduk. Hoca meşhur şapkasıyla yemeğe yüklenmişti. Yan masada o zamanlar bir sempozyum için Fransa’dan gelen meşhur bir Profesör ile yanındaki hukukçular bir kavramı tartışıyordu. Hoca yemeğine hiç ara vermeden, o kelimeyi ilk defa Şerif Gözübüyük Hoca kullanmıştı kitabında ama sonradan epey tartışıldı, diye seslenmişti. Diğerlerinin nazarı Hoca’ya yönelmişken o da lezzetli bulduğu bir kemiği sıyırıyordu.) izah eder.
IV.
Eyüp Hoca son günlerini Simav Eynal Kaplıcalarında geçirdi. Davetlimdi. Kanser ilaçları yaptığı söylenen bir adam vardı, son ümit olarak onu da görmek istedi. Tıp bitti, dedi adama, ne yapacaksan ümit sende, dedi. Bütün maharetini göster. Son üç hafta da bu şekilde geçti. Adamın mekânına günde iki üç kere su içmeye gidiyorduk. Orada başka hastalar da vardı, Hoca kendi çaresizliğine bakmadan etrafa neşe saçıyordu. Hiçbir gün ümitsizliğe kapılmış görünmedi. Koltuk değnekleriyle yürüyor, güçlükle nefes alıyordu. Arabada bir manzaraya karşı yatıp dinlenmek en büyük keyfiydi. Yine bir gün kaplıcanın balkonundan uzak tepelere ve ormanlara bakarken, manzara ne güzelmiş, dedi. Kendimizi yok işlerde heba ettik. Her şeyin başı sağlıkmış, bilemedik. Oysa şu manzara ne güzel. İyi olursam yine bir gün sırf keyf etmek için buraya geleceğim. Sen iyileşince yine kitapların peşine düşersin, dedim. Esefle baktı. Doğru, dedi, başka ne yapabiliriz ki! Hoca o gece rahatsızlandı ve iki güne kalmadan vefat etti.
V.
Hoca’nın ölümünden bir ay geçti mi bilmiyorum. Bakü’deyim. Daha evvel gidip geleceğim yerleri, alınacakları, götürülecekleri, neleri çalışacağımızı ona sorardım. Soramıyorum ve bir şey yapmak gelmiyor elimden. Bahtiyar Vahabzade’nin “Ana” şiirinde ölen anasına yedisinde kimleri çağıracağını sorması gibi ben de Hoca’ya bir şeyler danışıyorum. Şehirde bazen gördüğüm şeyleri, değişen mekânları o yanımdaymış gibi usulca fısıldıyorum. Bizim evin oraları diyorum, iyice yenilemişler ama arka taraflar duruyor yerinde. Lahmacuncu işi büyütmüş. 28 May’da köylüler kalmamış, o meydanda koca bir AVM var. İnsanlar değişmiş, şehir o eski şehir değil. Öyle, diye cevap veriyor hepsine. Hepsini tasdikliyor nedense.
Oysa onunla yeniden Bakü’de çalışacağımız günlerin hayalini kurardık. İkimiz kalacaktık yine. Azerbaycan mutfağında yeni yerler keşfedecektik. Burada başlamıştık madem, burada bitirecektik. Bakü o ilk gittiğimizde Yasin Bey’in dediği daim bir sonbaharı yaşayacaktı ama biz hiç şikâyet etmeyecektik. Olmadı.
Son okumalarını Hoca’nın yaptığı bu kitabın düzeltmelerine otelde bakıyorum. Birkaç noktayı senle konuşmam lazım, demişti. Şimdi onun çizdiklerini, düzelttiklerini tartışırken benim için Bakü’ye neler sakladığını da öğrendim.
Ne diyeyim; ölenle ölmek, kalanla da yaşamak zor!
